ኑክሌሳዊ ጸዓት እንታይ እዩ፧ ብኸመዩ'ኸ ዝምንጩ፧ (ፍዚክስ)


እቲ ባእታዊ ሕመረት-ኣቶም ምንጪ ብዙሕ ጸዓት እዩ። ኣብ ኑክሌሳዊ መራብሒ (nuclear reactor)  ወይ መፍረዪ ኑክሌሳዊ-ጸዓት ድማ ነቲ ሕመረት-ኣቶም ብምፍንጫል/ምጭንዳሕ እዩ፡ ጸዓት ዝምንጩ። ሓደ 6 ግራም ኑክሌሳዊ-ማተርያል ኣብ ኑክሌሳዊ መራብሒ ምስ ዝፍጨል  ፡ ሓደ ኩንታል ፈሓም ዝህቦ ጸዓት የመንጩ። ኑክሌሳዊ መራብሒ (nuclear reactor) ኣዝዩ ግኑን እናኮነ እዩ፡ ዝኸይድ ዘሎ። ኣብ ግዜና 20% ናይ ዓለም ለኻዊ ኤለክትሪክ ብ ኑክሌሳዊ መራብሒ እዩ ዝፈሪ። ኑክሌሳዊ መራብሒ ሓደ ካብቶም ኣከባቢ ዘይብክሉ ምንጪ-ጸዓት እዩ። ይኹን እምበር ኑክሌሳዊ መራብሒ፡ ንጥዕና ሰባት፡እንስሳ፡ኣከባቢ ኣዝዩ ጎዳኢ ዝኮነ፡ ንኽበንን ድማ ካብ ኣሻሓት ክሳብ ሚልዮናት ዓመታት ዘድልዮ ኣቶማዊ ጎሓፍ የፍሪ እዩ(atom waste)።  ብዛዕባ ውሽጣዊ ክፋል ኑክሌሳዊ መራብሒ  (nuclear reactor)  ዝሓሸ መረድኢ ንኽህልወካን፡ ምንጪ አለክትሪክ ብ   ኑክሌሳዊ መራብሒ ንምርዳእን፡ ነዚ ዝስዕብ ተዓዘብ!///////


እቲ ምንጪ ጸዓት ብኸመይ እዩ ዝካየድ፧ nuclear fission ( ኑክለሳዊ  ምፍንጫል ) ከምቲ እቲ ስም ዘተንብሆ  ብፍንጫል ሓደ ዩረንዩም ወይ ፕሉቶንየም ሕመረት  እዩ፡  ጸዓት ዘመንጩ ወይ ዝፍጠር። ነቲ ናይ  ዩረንዩም ወይ ፕሉቶንየም ሕመረት ብ ኒውትሮን ዝተባህለ ባእታ ይህረም፡(ከምቲ  ብብረት ዝህረም ተሰሪዑ ዝርከብ ጦራሙዝ ጌርካ ክርዳእ ይከኣል፡ እታ ጢይት ነቲ ኒውትሮን ትመስል፡ እቲ ጦራሙዝ ድማ ነቱ ሒመረት ዩረንዩም ወይ ፕሉቶንየም ይመስልእታ ቀዳመይቲ ጥርሙዝ ምስተሃርመት እንታይ የጋጥም፧ ብርግጽ ትፍንጨል ፍንጫላ ድማ ነተን ዝተረፋ ጠራሙዝ ይሃርመን፡ እተን በቲ ፍንጫል ዝተሃርማ ጠራሙዝ ድማ ነተን ዝተረፋ ወ.ዘ.ተ ) በዚ ከምዚ ድማ ኣዝዩ ኣዝዩ ዓቢ ዝኮነ ጸዓት/ሓይሊ ወይ ሙቐት ይምንጩ፡ እቲ ሙቀት ድማ ነቲ ኣብ ከባቢኡ ዝርከብ ማይ ክሃፍፍ ይገብሮ (ኣብቲ ላዕለዋይ ስእሊ ቁ.2 ተዓዘብ) ፡ እቲ ዝሃፈፈ ማይ ድማ ነተን ቱርባይን ከም ዝንቀሳቀሳ ይገብረን  (ኣብቲ ላዕለዋይ ስእሊ ቁ.3 ተዓዘብ) ፡ ስዒቡ ድማ እቲ መካኒካዊ ምንቅስቃስ ናይቲ ቱርባይን ብ ጀነረተር ናብ ምንጪ ጸዓት ኤለክትሪክ ይልወጥ  (ኣብቲ ላዕለዋይ ስእሊ ቁ.4 ተዓዘብ) ። ገለ ካብቲ ዝሃፈፈ ማይ ድማ ከም ብሓድሽ ሰሪቡ ማለት ካብ ሃፋ ናብ ማይ ተቀይሩ ናብቲ ሃፋ ዝቅየረሉ ቦታ ይምለስ  (ኣብቲ ላዕለዋይ ስእሊ ቁ.1 ተዓዘብ)።እቲ  መስርሕ  ድማ ካብ ቁ-1 ጀሚሩ ድማ ከም በሓድሽ  ይድገም፡ ሓደ ኑክሌሳዊ መራብሒ ሰሪሕካ  ጸዓት  ክሳብ ተመንጩ  ካብ 10-15 ዓመታትን  ኣስታት 4 ቢልየን ዩሮ ገንዘብን ይውድእ፡፦

መስርሕ ኑክለሳዊ  ምፍንጫል ንምርዳእ ነዚ ዝስዕብ ስእላዊ መረድኢ ተዓዘብ!//////

ኑክሌሳዊ-ጸዓት ዝጥቀማ ብዙሓት ሃገራት ዓለምና፡ ኣቶማዊ ፈንጂ ከፍርያ ሓጊዝወን እዩ። ንኣብነት ፍራንስ፡ሰሜን-ኣመሪካ ፡ እስራኤል፡ፓኪስታን ወ.ዘ.ተ ኣቶማዊ ፈንጂ ወይ ቦምባ ከም ዘለወን ይፍለጥ ።ሓደ ኣቶማዊ ፈንጂ ንምፍራይ፡ እቲ ኣቶማዊ-ጎሓፍ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ድሕሪ ምንጪ ኤለክትሪክ ዝተረፍ "ጎሓፍ " ናይ ዩረንዩም ወይ ፕሉቶንየም እዩ ዝኣክል። እቲ  ካልኣይ-ውግእ ዓለም ንምውዳእን ፡ ን ሶቭየት ዩንየን ንምድሃልን ተባሂሉ ብ ኣመሪካ ብ 1945 ኣብ ልዕሊ ናይ ጃፓን ከተማታት ዝተሰንደወ ኣቶማዊ ፈንጂ ፡ ኣስታት 200,000 ሰባትን 2 ከተማታትን ብምድምሳስ  ሓደጋ ኣቶማዊ ጸዓት ብግብሪ ዝገልጽ ፍጻሜ እዩ ኔሩ። 

 ክፉእ ሳዕቤን ናይ ኑክሌሳዊ ጸዓት እምበኣር ክልተ እዩ። (1)ንሱ ድማ ንመዋእል ዝጸንሕ ጎሓፍ ስለ ዘፍርን (2) ኣቶማዊ ፈንጂ ንምምዕባል ስለ ዝጠቅምን እዩ። ነዚ ሳዕቤን እዚ ንምውጋድ ድማ ብዙሕ ጻዕርታት ይግበር ኣሎ፡ ን ኣብነት ነቲ ጎሓፍ ብግቡእ ዝቅበረሉ ቦታ ምድላይ፡ ከምኡውን ኣቶማዊ ፈንጂ ንምምዕባል ዝውግድ ንብዙሓት ሃገራት ዘጠቃለለ ስምምዕን!