እንግ. radioactivity ወይ ትግ. ጸርገ-ንጡፍ እንታይ እዩ፧


                            ጸርገ-ንጡፍ

ጸርገ-ንጥፈት ብሕጽር ዝበለ መግለጺ ፡ ሓደ ባህሪ ናይ ጽኑዕ ሕመረት ዘይብሉ ባእታ እዩ። ሕመረት፡ እቲ ካብ ፕሮቶን ከምኡ ውን ንዩትሮን ዝቆመ ማእከላይን ወሳንን ክፋል ሓደ ኣቶም እዩ፡ ተወሳኺ ድማ ኣቶም ካብ ኤልክትሮንስ ዝቆመ'ውን እዩ። ዘይጽኑዕ ሕመረት ማለት ድማ፡ ብዝሒ ንዩትሮንን ናይ ሓደ ኣቶም ምስቶም ኤለክትሮንስ መስዘይመዛዘን እዩ። 

ዘይምምዝዛን ብዝሒ ንዩትሮንስን ኤለክትሮንስን ኣብ ሓደ ኣቶም፡ ምስዘጋጥም፡ ሓደ ኣቶም ይብተን፡ ድሕሪኡ ድማ ሓድሽ ይፍጠር፡ ኣብቲ መስርሕ ምብታን እዩ እምበኣር ጸርገኣዊ-ንጥፈት ዝካየድ። እዚ ማለት ልክዕ ከም ጩራ-ብርሃን ጸሓይ፡ ግናኸ ክርአ ዘይክእል  ጸዓት-ሓዘል ጸዳል ይፍኖ! 

እቲ ጸዳል ጸዓት- ወይ ሓይሊ ሓዘል ስለዝኾነ፡ ህያውያን ፍጡራት ማለት ሰብ፡ እንስሳታት ከምኡ'ውን ኣትክልቲ ናይ ምጕዳእ ክእለት ኣለዎ። 

                        ዝተፈላለዩ ዓይነታት ጸርገ-ንጥፈት

ዓይነታትመለልዪኦም
alpha(ኣልፋ)እዚ ዓይነት ጽርገ-ንጥፈት ሓደ ዘይጽኑዕ ሕመረት ዘለዎ ባእተ ናብ ሂልየም ዝተባህለ ሕመረት ምስ ዝቅየር እዩ።
beta (ቤታ)እዚ ዓይነት ጽርገ-ንጥፈት ካብቲ ዘይጽኑዕ ሕመረት ዘለዎ ኣቶም ጸዓት-ሓዘላት ኤለክትሮንስ ምስ ዝፍነው እዩ፡ ዝረአ።
gamma rays(ጋማ-(ጸዳል))ጋማ-ጸዳል ኤለክትሮማግነቲካዊ ጩራ ኮይኑ ዘይከምቶም ካልኦት ዓይነታት፡ ከም ብርሃን ብማዕበላዊ መንገዲ እዩ፡ ዝመሓላለፍ። 

alpha , beta, gamma፡ እቶም ሰለስተ ቀዳሞት ፊደል ናይ ቛንቛ ጽርኢ፡ ማለት ግሪኽ እዮም ፡ ወይ ድማ ብጽርኢ ( α , β,  γ )


                                                ምልክት ጸርገ-ንጥፈት

ጠንቂ ጸርገ-ንጥፈት ባህርያዊ ከምኡ'ውን ሰብኣዊ  ክኸውን ይኽእል። ኣብነት ናይ ሰብኣዊ ጠንቂ ዘለዎ ጸርገ-ንጥፈት፡ ኣቶማዊ ቦምባ ክንወስድ ንኽእል። ጸርገ-ንጥፈት ዋህዯታት ህያውያን ፍጡራት ናይ ምዕናው ክእለት ኣለዎ። ስለዚ ድማ ጽርገ-ንጥፈት  ዓይነቱን ፡ክብደት ጉድኣቱን ይፈላለ እምበር ፡ ንህያውዋን ፍጡራት ጎዳኢ እዩ። ምክልኻልን ሞግዳእትን ናይቶም ዝተፈላለዩ ጸርገ-ንጥፈታት!

ጉድኣትን ሓይሊን ናይ ዓይነታት ጽርገ-ንጥፈት!

እቲ alpha  (ኣልፋ) ዝተሰምየ ጸርገ-ንጥፈት፡ ላዕለዋይ ቆርበትና ሓሊፉ ናይ ምጉዳእ ክእለት የብሉን፡ ንወረቐት ውን ትኹን ሰንጢቅካ ናይ ምሕላፍ ክእለት የብሉን፡ ይኹንእምበር ብመልክዕ መስተ ይኹን ምግቢ ናብ ኣካላትና ምስ ዝኣቱ ንጥዕናና ጎዳኢ እዩ። 

እቲ beta (ቤታ) ዝተሰምየ ዓይነት ጸርገ-ንጥፈት ግን በንጻሩ፡ ላዕለዋይ ቆርበት ሰንጢቝካ ናይ ምሕላፍ ክእለት ኣለዎ። ኣብ ውሽጢ ኣካላት ህያውያን ፍጡራት ምስ ዝኣትዉ ድማ ፡ ኣብ ዋህዮታቶም መቐይሮታት ከስዕቡ ይኽእሉ። ይኹንእምበር 2 ሰ.ሜ ዝግዝፉ ፕላስቲክ ጌርካ ብቄሊሉ፡ ክንከላኸሎ ንኽእል።

እቲ gamma (ጋማ)  ዝተሰምየ ዓይነት ጽርገ-ንጥፈት፡ እቲ ካብ ኩሎም ጎዳኢ እዩ። ሙሉእ ኣካልና'ውን ከይተረፈ ናይ ምጥሓስ ክእለት ኣለዎ፡ ስለዚ ድማ ንመከላኸሊ ዝኸውን ፍሉይ ዕጥቂ የድሌና፡። ነዚ ዝስዕብ ስእላዊ መረዳእታ ተመልከት!